Tâm lý của mỗi con người luôn phát triển theo một hướng riêng. Đó là kết quả của sự giáo dục, của ngoại cảnh và môi trường sống của mỗi con người. Và đó cũng là một quá trình luôn luôn chuyển hóa, biến đổi liên tục trong mỗi giai đoạn phát triển tâm lý, sự phát triển đó đạt tới một chất mới và diễn ra theo quy luật đặc thù. Mỗi giai đoạn phát triển về tâm sinh lý của từng độ tuổi là khác nhau.

Ở giai đoạn đầu thanh niên bộ não tiếp tục phát triển. Sự myelin hóa não vẫn tiếp diễn, nhờ đó mà khẩu độ chú ý được mở rộng, tốc độ xử lý tin được gia tằng. Não vẫn giữ được sự mềm dẻo của nó trong độ tuổi này. Sự tái tổ chức của mạng lưới nơron ở vùng vỏ não trước trán – cơ sở của những hoạch định bậc cao hoạch định chiến lược, vẫn tiếp tục cho đến 20 tuổi. Mặc dù sự thay đổi của não không diễn ra mạnh như trước nhưng một vài những ưu điểm về quá trình nhận thức mà thanh niên có được là nhờ quá trình tái tổ chức của não trong thời kỳ này.

Cha mẹ làm gì khi con có những biểu hiện lạ thường?

Đời sống tâm lý cũng như thể chất của con người, từ khi mới hình thành đến khi chết, trải qua nhiều giai đoạn phát triển cũng như sự biến đổi về tâm sinh lý, mỗi giai đoạn là một sự đánh dấu những biến đổi cả về chất và lượng của cả cơ thể người. Ở đây chúng ta đi sâu tìm hiểu về lứa tuổi 17, một lứa tuổi có sự thay đổi mạnh mẽ về tâm lý và sinh lý.

Đây là giai đoạn tuổi được coi là một thời kỳ phát triển nhất định, đóng kín một cách tương đối mà ý nghĩa của nó được quan điểm bởi vị trí của nó trong toàn bộ quá trình phát triển chung và ở đó những quy lật phát triển chung bao giờ cũng được thể hiện một cách độc đáo về chất. Tuy nhiên sự phát triển của các giai đoạn lứa tuổi không đồng nhất với trình độ phát triển tâm lý, không phải lúc nào nhịp điệu và các giai đoạn của sự phát triển tâm lý, sinh lý cũng trùng hợp với các thời hạn trưởng thành về mặt xã hội. “Sự bắt đầu trưởng thành của con người như là một các thể (sự trưởng thành về thể chất), một nhân cách (sự trưởng thành một công dân), một chủ thể nhận thức (sự trưởng thành trí tuệ) và một chủ thể lao động (năng lực lao động) là không trùng hợp nhau về thời gian.”

Trẻ em ngày nay lớn nhanh hơn và đạt được sự trưởng thành đầy đủ của mình sớm hơn. So với hai, ba thế hệ trước, sự dậy thì và được kết thúc sớm hơn 2 năm. Các nhà sinh lý phân quá trình này thành 3 giai đoạn: giai đoạn trước dậy thì, dậy thì và sau dậy thì.

Lứa tuổi 17 nằm trong giai đoạn đầu tuổi thanh niên (học sinh), có những đặc  điểm cơ thể:

Đây là lứa tuổi đạt được sự trưởng thành về mặt cơ thể. Sự khác biệt về cơ thể giữa thanh niên mới lớn với người lớn không đáng kể. Nhưng sự phát triển thể lực của các em còn kém so với người lớn.

Là  thời kỳ phát triển tương đối êm ả về về mặt sinh lí:

+ Sự phát triển của hệ xương được hoàn toàn. Cơ bắp được tiếp tục phát triển. Chiều cao và trọng lượng đã phát triển chậm lại. Các em gái đạt được sự tăng trưởng đầy đủ vào khoảng độ tuổi này.

+ Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúc bên trong của não phức tạp và các chức năng của não phát triển. Số lượng dây thần kinh liên hợp, liên kết các phần khác nhau của vỏ não tăng lên…

Chiều cao và trọng lượng đã phát triển chậm lại

+ Hệ tuần hoàn đi vào hoạt động bình thường. Sự mất cân đối giữa tim và mạch đã chấm dứt.

+ Đa số các em đã qua thời kỳ phát dục; hoạt động của các tuyến nột tiết trở nên bình thường.

Như vậy có thể nói giằng đây là giai đoạn lứa tuổi các em có cơ thể phát triển cân đối, hài hòa và đẹp nhất.

 Điều kiện xã hội của sự phát triển:

Hoạt động của tuổi 17 ngày càng phong phú và phức tạp, nên vai trò và hừng thú xã hội của trẻ không những mở rộng về phạm vi, số lượng mà còn biến đổi về chất lượng. Nhiệm vụ chú yếu ở lứa tuổi này là chọn nghề.

Ở gia đình, trẻ đã có nhiều quyền lợi và trách nhiệm của người lớn, cha mẹ bắt đầu trao đổi với các em về một số vấn đề trong gia đình, các em được cha mẹ tin tưởng và tôn trọng. Các em cũng đã quan tâm đến nhiều hoạt động trong gia đình. Các em cũng đã quan tâm đến nhiều hoạt động trong gia đình. Các em cũng đã chăm sóc và giáo dục các em nhỏ của mình. Ở nông thôn, nhiều em đã trở thành lao động chính trong gia đình.

Ở nhà trường, hỏa động học tập của thanh niên phức tạp nhiều hơn so với tuổi thiếu niên, đòi hỏi các em phải tích cực và nỗ lực nhiều. Các em đến trường vẫn chịu sự lãnh đạo của người lớn và phụ thuộc vào cha mẹ về vật chất…

Ngoài xã hội, sự giao tiếp của thanh niên rất rộng và tính xã hội cao hơn nhiều so với thiếu niên, các em được tiếp xúc với nhiều tầng tầng lớp xã hội, nhiều mối quan hệ xã hội hơn. Các em có dịp hòa nhập với cuộc sống muôn màu muôn vẻ của đời sống xã hội hơn. Xã hội giao cho các em quyền lợi và trọng trách nặng nề hơn. Các em phải thực hiện nghĩa vụ của mình đối với xã hội: nghĩa vụ lao động, nghĩa vụ quân sự…

Vị trí của trẻ ở lứa tuổi này có tính chất không xác định (ở mặt này học được coi là người lớn, mặt khác lại không). Đây là một tất yếu khách quan, đòi hỏi người lớn đặc biệt là bố mẹ phải khuyến khích hành động có ý thức trách nhiệm của các em và khuyến khích sự giáo dục lẫn nhau trong lứa tuổi này.

Sự hình thành thế giới quan và lý tưởng:

Ở độ tuổi 17, lứa tuổi sắp bước vào đời, cuộc sống mới đặt ra trước mắt các em biết bao điều mới lạ, những niêm phấn khởi hy vọng, xen lẫn những băn khoăn suy nghĩ. Nhìn chung, các em đều muốn tiến bộ, đều muốn trở thành người có ích cho gia đình và xã hội.

Đây là lứa tuổi quyết định của sự hình thành thế giới quan. Sự hình thành thế giới quan là nét chủ yếu trong sự phát triển tâm lí ở thanh niên.

Ở tuổi này những điều kiện về mặt trí tuệ, nhân cách và xã hội để xây dựng một hệ thống quan điểm riêng đã được hình thành chín muồi. Nội dung học tập ở trường, quan hệ xã hội rộng rãi, điều kiện sống phong phú, đa dạng đã giúp cho các em hình thành thế giới quan và nhân sinh quan ở mức khá cao, sâu sắc, nhất quán và khái quát.

Sự hình thành thế giới quan được thể hiện ở tính tích cực nhận thức. Chỉ số đầu tiên của sự hình thành thế giới quan là sự phát triển của hứng thú nhân thức đối với những quy luật của tự nhiên xã hội… tuổi 17 quan tâm nhiều đến quan hệ giữa con người với xã hội, giữa quyền lợi và nghĩa vụ…

Tuy vậy, một bộ phận thanh niên ngày nay chưa được giáo dục đầy đủ về thế giới quan. Thế giới quan của thanh niên còn chịu sự ảnh hưởng của tàn dư của quá khứ (say mê những sản phẩm văn hóa không lành mạnh, đánh giá quá cao cuộc sống hưởng thụ…)

Lý tưởng của tuổi 17:

Các em đã biết kết hợp những phẩm chất cao đẹp của con người ưu tú trong lịch sử, trong hiện thực tạo nên con người lí tưởng của mình. Mẫu người lí tưởng có tác dụng thúc đẩy các em vươn lên và tự hoàn thiện nhân cách.

Tuy nhiên bên cạnh đó có một số trẻ có lý tưởng xa vời hiện thực…

Như vậy Cùng với những biến đổi về cơ thể, sinh lý thì đời sống tâm lý của trẻ vị lứa tuổi 16 cũng có những thay đổi sâu sắc. Các em dần tự chủ về tâm lý, tình cảm và bắt đầu có cảm xúc về giới tính, có những suy nghĩ, định hướng về vai trò của mình trong tương lai.

Ở tuổi này các em đều mong muốn được tự lập “muốn làm người lớn, coi mình là người lớn”, có xu hướng tách khỏi sự ràng buộc của gia đình. Các em không còn đòi đi chung với cha mẹ, muốn tự chọn bạn, muốn được ăn mặc theo ý thích, muốn được thức khuya… Các em thường thích lập luận, suy diễn và nhìn sự vật theo quan điểm lý tưởng hóa. Giai đoạn phát triển đặc biệt này chịu ảnh hưởng rất mạnh mẽ của các điều kiện văn hóa, giáo dục, cuộc sống gia đình và môi trường xã hội đồng thời cũng là giai đoạn gây nhiều lo ngại cho các bậc cha mẹ và cộng đồng.

Do có sự phát dục ở tầm lứa tuổi này đã kích thích các em bắt đầu quan tâm đến bạn khác giới, làm xuất hiện những cảm giác, cảm xúc giới tính mới lạ. Những rung cảm mới lạ này đôi khi lướt qua nhanh chóng nhưng cũng có khi kéo dài. Các em thường che giấu những rung cảm của mình bằng các biểu hiện khác nhau như: bông đùa, ngượng ngùng, suồng sã, ồn ào… những rung cảm được giấu kín này chứa đựng biết bao tâm trạng: thiện cảm, buồn rầu, nhớ nhung, phấn khởi, muốn được nghe một lời nói dịu dàng âu yếm, một cử chỉ quan tâm, một nụ cười trìu mến… mọi hành động đó đều là những cảm xúc trong sáng. Sự can thiệp thô bạo, thiếu tế nhị lúc này đều làm cho các em thấy bị chế giễu và hổ thẹn.

Tuy nhiên, có một số em không kiểm soát được cảm xúc của mình dẫn đến bị cuốn hút vào con đường yêu đương, tình ái. Lý trí chưa đủ giúp các em làm chủ được những rung cảm, suy nghĩ bị phân tán, thời gian và tâm trí bị cuốn hút vào đó nên kết quả học tập, lao động và sức khỏe bị giảm sút rõ rệt. Thậm chí các em có những hành vi tình dục quá sớm, thiếu kiểm soát, không an toàn dẫn đến mang thai ngoài ý muốn và nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, kể cả nhiễm HIV/AIDS.

Những vấn đề mang thai ngoài ý muốn gây ảnh hưởng nặng nề tới sự phát triển tâm sinh lý của các em.

Do sự phát triển cơ thể chưa hoàn chỉnh, khi trẻ ở độ tuổi này mang thai có nguy cơ  mang lại nhiều hậu qủa nghiêm trọng cho sức khỏe cao như: nạo phá thai, sẩy thai, sinh thiếu cân, đẻ non, thai nhỏ so với tuổi thai, tử vong mẹ. Chính sự mang thai ở lứa tuổi gây ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển thể chất và tâm sinh lý cũng như trí tuệ của các em sau này .

Vì thế, trong quá trình tìm hiểu và khám phá này, các em cần được trang bị những kỹ năng sống để giúp các em xây dựng được các mối quan hệ tốt với bạn bè; tự tin giải quyết các mẫu thuẫn, biết cách cùng hợp tác với người khác trong nhóm, hình thành lòng tự trọng cũng như biết kiềm chế sức ép từ bạn bè cùng lứa và người lớn khác để không tham gia vào những hành vi nguy cơ có hại cho sức khỏe và sự an toàn cho chính bản thân và gia đình.

Các bậc phụ huynh nên quan tâm nhiều đến chế độ dinh dưỡng cho các em. Chế độ dinh dưỡng đủ chất, giúp bồi bổ trí nhớ, ổn định tâm lý, tránh căng thẳng. Dù có đặt nhiều kỳ vọng vào các em, nhưng cũng đừng bộc lộ những suy nghĩ và cảm xúc của mình, vì sẽ tạo thêm áp lực đối với các em. Cần động viên, khuyến khích các em,  không nên đặt ra chỉ tiêu không phù hợp với khả năng của các em.

Song song với việc học, các em cần tham gia các hoạt động thể thao mà mình ưa thích sẽ giúp thoải mái về tinh thần và ôn luyện tốt hơn. Không học quá khuya. Nên học một cách thoải mái nhất. Nên có cách chế ngự stress phù hợp:  ví dụ có thể tập một bài tập luyện thở, tập vài động tác yoga, chuẩn bị một số bài tập thể thao ngay tại phòng, để khi học căng thẳng, các em có thể thực hiện ngay các động tác đơn giản đó để chế ngự stress…

Để giúp các em trở thành người lớn khỏe mạnh, có đạo đức, có trách nhiệm, biết lao động sản xuất sáng tạo ra của cải vật chất thì ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường các em cần được trang bị những kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên và thanh niên, trong đó kỹ năng sống là một yếu tố rất quan trọng. Các em cần được tiếp cận với các hệ thống hỗ trợ cũng như cơ hội để phát triển những mối quan hệ gần gũi, gắn bó với gia đình, nhà trường, bạn bè và cộng đồng. Sự hỗ trợ này sẽ tạo ra một môi trường an toàn trong đó các em vừa được bảo vệ, vừa có khả năng chủ động và độc lập. Đây là một lĩnh vực cần được quan tâm nhưng phải kiên trì, mềm dẻo, linh hoạt, uốn nắn để tránh tự ái, tổn thương tinh thần trẻ.

Categorised in: